નમસ્કાર ટ્રેડર મિત્રો! ફોરેક્સ પાઠશાળા (Forex Pathshala) ના આ ડીટેઈલ અને એડવાન્સ લર્નિંગ બ્લોગમાં તમારું સ્વાગત છે. ભારતીય શેરબજાર (Indian Share Market) માં ઓપ્શન ટ્રેડિંગ કરનારા ટ્રેડર્સ માટે અઠવાડિયાનો એક દિવસ તહેવાર જેવો હોય છે, અને તે છે — એક્સપાયરી ડે (Expiry Day).
નિફ્ટી 50 (Nifty 50) અને બેંક નિફ્ટી (Bank Nifty) ની એક્સપાયરીના દિવસે ઓપ્શન્સના પ્રીમિયમ ખૂબ જ સસ્તા થઈ જાય છે. માત્ર 5 કે 10 રૂપિયામાં કોન્ટ્રાક્ટ મળતો હોવાથી નવા ટ્રેડર્સને એવું લાગે છે કે તેઓ 1000 રૂપિયા લગાવીને 10,000 કમાઈ લેશે. આને માર્કેટની ભાષામાં 'ઝીરો હીરો' (Zero to Hero) ટ્રેડ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ કડવી વાસ્તવિકતા એ છે કે 95% કિસ્સાઓમાં આ ટ્રેડ હીરો બનવાના બદલે 'ઝીરો' (0) જ થઈ જાય છે, અને ટ્રેડર પોતાની પૂરી મૂડી ગુમાવી દે છે.
આજના આ 2000+ શબ્દોના અત્યંત વિસ્તૃત આર્ટિકલમાં આપણે શૂન્યથી સમજીશું કે એક્સપાયરીના દિવસે બજાર કેવી રીતે કામ કરે છે, ઓપ્શન સેલર્સ (Option Sellers) ટાઈમ ડીકે (Theta Decay) નો ફાયદો કેવી રીતે ઉઠાવે છે, અને તમારે એક પ્રોફેશનલ ટ્રેડરની જેમ પ્રાઈઝ એક્શનનો ઉપયોગ કરીને એક્સપાયરીના દિવસે સુરક્ષિત રીતે ટ્રેડ કેવી રીતે કરવો જોઈએ.
એક્સપાયરી ડે: વોલેટિલિટી અને ઓપ્શન ડીકે
એક્સપાયરી ડે (Expiry Day) વાસ્તવમાં શું છે?
ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટ (ફ્યુચર અને ઓપ્શન્સ) માં તમે જે કોન્ટ્રાક્ટ ખરીદો છો, તેની એક અંતિમ તારીખ હોય છે. આ તારીખે તે કોન્ટ્રાક્ટનું આયુષ્ય પૂરું થઈ જાય છે.
ધારો કે બેંક નિફ્ટી 45,000 પર ચાલી રહ્યો છે અને તમે 45,500 નો Call (CE) ખરીદ્યો છે. જો એક્સપાયરીના દિવસે બપોરે 3:30 વાગ્યા સુધીમાં બેંક નિફ્ટી 45,500 ની ઉપર નહિ જાય, તો તમારો તે કોન્ટ્રાક્ટ Out of The Money (OTM) ગણાશે અને તેની કિંમત શૂન્ય (Zero) થઈ જશે.
ટાઈમ ડીકે (Theta Decay) નો ખેલ:
ઓપ્શન બાયર (Option Buyer) નો સૌથી મોટો દુશ્મન સમય છે. એક્સપાયરીના દિવસે જેમ જેમ સમય પસાર થતો જાય છે, તેમ તેમ ઓપ્શનના પ્રીમિયમની ટાઈમ વેલ્યુ (Time Value) ઝડપથી ઘટવા લાગે છે. જો માર્કેટ આખો દિવસ એક જ રેન્જમાં (Sideways) ફસાયેલું રહે, તો ઓપ્શન બાયરને મોટું નુકસાન થાય છે અને ઓપ્શન સેલર (Option Seller) ને આ 'ટાઈમ ડીકે' નો પૂરો નફો મળે છે.
ઝીરો-હીરો (Zero to Hero) ટ્રેડિંગનું સત્ય
બપોરે 1:30 વાગ્યા પછી, ઘણા OTM ઓપ્શનના ભાવ 5 થી 10 રૂપિયા વચ્ચે આવી જાય છે. ટ્રેડર્સને લાગે છે કે જો બજાર અહીથી અચાનક 200 પોઈન્ટ ભાગશે, તો આ 10 રૂપિયાનો ઓપ્શન 100 રૂપિયા થઈ જશે (એટલે કે 10 ગણો નફો).
પરંતુ, પ્રોફેશનલ ટ્રેડર્સ ક્યારેય હવામાં તીર નથી મારતા. તેઓ સપોર્ટ અને રેઝિસ્ટન્સ ના 100% કન્ફર્મેશન વગર ઝીરો-હીરો ટ્રેડ લેતા નથી. જો તમે માત્ર નસીબના ભરોસે 10 રૂપિયાનો ઓપ્શન લીધો છે અને માર્કેટ ધીમે-ધીમે ચાલી રહ્યું છે, તો 3:00 વાગ્યા સુધીમાં તે 1 રૂપિયો થઈ જશે.
એક્સપાયરીના દિવસે ટ્રેડિંગ કરવાની 3 બેસ્ટ સ્ટ્રેટેજી
૧. 1:30 PM બ્રેકઆઉટ સ્ટ્રેટેજી
એક્સપાયરીના દિવસે મોટાભાગે સવારે 10 થી બપોરે 1:00 વાગ્યા સુધી માર્કેટ સાઇડવેઝ (Sideways) રહે છે, જેથી ઓપ્શન સેલર્સ પ્રીમિયમ ખાઈ શકે. તમારે 1:30 વાગ્યા સુધી કોઈ ટ્રેડ નથી લેવાનો. બપોરે 1:30 પછી જ્યારે માર્કેટ સવારની રેન્જ (Day High અથવા Day Low) ને તોડીને મોટા વોલ્યુમ સાથે બ્રેકઆઉટ આપે, ત્યારે જ તમારે તે દિશામાં ટ્રેડ લેવો જોઈએ. આ સમયે ગામા બ્લાસ્ટ (Gamma Blast) થાય છે અને પ્રીમિયમ રોકેટની જેમ વધે છે.
૨. OTM ટાળો, ATM માં ટ્રેડ કરો
સસ્તાની લાલચમાં 10 રૂપિયા વાળો આઉટ-ઓફ-ધ-મની (OTM) ઓપ્શન ક્યારેય ન ખરીદો. હંમેશા એટ-ધ-મની (ATM) એટલે કે માર્કેટ જ્યાં ચાલતું હોય તેના નજીકનો જ કોન્ટ્રાક્ટ ખરીદો. જો બજાર 100 પોઈન્ટ ભાગશે, તો OTM માં માત્ર 10 રૂપિયા વધશે, પણ ATM માં 50 રૂપિયાનો વધારો થશે.
૩. સ્માર્ટ મની કોન્સેપ્ટ (SMC) નો ઉપયોગ
એક્સપાયરીના દિવસે સ્માર્ટ મની કોન્સેપ્ટ (SMC) સૌથી વધુ કામ કરે છે. ઓપરેટર્સ જાણીજોઈને રેઝિસ્ટન્સ તોડે છે જેથી રિટેલર્સ Buy કરે, અને પછી 5 જ મિનિટમાં માર્કેટ નીચે પછાડીને બધાના સ્ટોપ લોસ ખાઈ જાય છે (Liquidity Grab). તમારે ઓપરેટર્સના ઓર્ડર બ્લોક (Order Block) પર જ સ્નાઈપર એન્ટ્રી લેવાની આદત પાડવી પડશે.
રિસ્ક મેનેજમેન્ટ: એક્સપાયરીના દિવસે મૂડી બચાવવી
એક્સપાયરીના દિવસે નુકસાનથી કેવી રીતે બચવું?
એક્સપાયરીના દિવસે નફો કમાવવા કરતા મૂડી બચાવવી (Capital Preservation) વધારે મહત્ત્વનું છે.
- ઓવર-ટ્રેડિંગ (Over-trading) બંધ કરો: જો સવારે બે ટ્રેડમાં નુકસાન થઈ ગયું છે, તો લેપટોપ બંધ કરી દો. રિકવર કરવાના ચક્કરમાં તમે એક્સપાયરીના દિવસે આખું એકાઉન્ટ ધોઈ નાખશો.
- સ્ટોપ લોસ (Stop Loss): એક્સપાયરીમાં પ્રીમિયમ ખૂબ જ ઝડપથી ઘટે છે. એટલે સિસ્ટમમાં કડક સ્ટોપ લોસ લગાવ્યા વગર ક્યારેય ટ્રેડ ન લો.
- નફાને બચાવો: જો તમને એક સારો ટ્રેડ મળી ગયો અને 30-40% રિટર્ન મળી ગયું, તો તરત જ પ્રોફિટ બુક કરો. એક્સપાયરીના દિવસે નફો પાછો શૂન્ય થતાં વાર નથી લાગતી.
નિષ્કર્ષ (Conclusion)
એક્સપાયરી ડે એ પ્રોફેશનલ ટ્રેડર્સ માટે પૈસા છાપવાનું મશીન છે, અને શિખાઉ ટ્રેડર્સ માટે પૈસા ગુમાવવાનો કૂવો છે. જો તમે જુગારની જેમ ટ્રેડ કરશો, તો માર્કેટ તમને ક્યારેય માફ નહિ કરે. હંમેશા પ્રાઈઝ એક્શન, ટ્રેન્ડલાઈન અને સપોર્ટ-રેઝિસ્ટન્સને ફોલો કરો. જો માર્કેટમાં કોઈ ટ્રેડ ના મળે, તો શાંતિથી જોયા કરો. ટ્રેડ ના લેવો એ પણ એક નફાકારક નિર્ણય જ છે.