નમસ્કાર ટ્રેડર મિત્રો, ફોરેક્સ પાઠશાળા (Forex Pathshala) ના આ નવા બ્લોગમાં તમારું હાર્દિક સ્વાગત છે. અહીં તમે ફોરેક્સ (Forex) અને ક્રિપ્ટો (Crypto) માર્કેટ વિશે ઘણું બધું એડવાન્સ નોલેજ શીખી શકો છો અને અમારા કોર્ષ પણ ખરીદી શકો છો.
તમારી સાથે ક્યારેય એવું બન્યું છે કે તમે કોઈ શેર, નિફ્ટી (Nifty) કે કરન્સી પેર (Forex Pair) માં બ્રેકઆઉટ જોઈને પૂરા કોન્ફિડન્સ સાથે 'Buy' નો ટ્રેડ લીધો હોય, અને તમે ટ્રેડ લો એની બીજી જ મિનિટે માર્કેટ ત્યાંથી જ પાછું ફરી જાય? તમારો સ્ટોપ લોસ (Stop Loss) હિટ થઈ જાય અને પછી પાછું માર્કેટ તમારી જ દિશામાં ઉપર જતું રહે!
ત્યારે 100% તમારા મનમાં એવો વિચાર આવ્યો હશે કે, "માર્કેટને ખબર પડી ગઈ લાગે છે કે મેં ટ્રેડ લીધો છે! મારો જ સ્ટોપ લોસ ખાવા કેમ આવ્યું?"
મિત્રો, આ કોઈ જાદુ નથી કે નથી કોઈ બ્રોકર તમારું એકાઉન્ટ જોઈ રહ્યો. આ રમત છે માર્કેટના મોટા ખેલાડીઓની. અને આ જ રમતને સમજવાની અને તેમની સાથે રહીને નફો કમાવવાની રીત એટલે સ્માર્ટ મની કોન્સેપ્ટ (Smart Money Concept - SMC).
આજના આ આર્ટિકલમાં આપણે એકદમ સાદી અને સરળ ગુજરાતી ભાષામાં સમજીશું કે આ SMC શું છે, મોટા ઓપરેટર્સ આપણને કેવી રીતે ફસાવે છે (Operator Trap) અને આપણે તેમનાથી બચીને માર્કેટમાં એક પ્રોફેશનલ ટ્રેડર કેવી રીતે બની શકીએ.
સ્માર્ટ મની (Smart Money) એટલે કોણ? બજાર કોણ ચલાવે છે?
સૌથી પહેલા તો એ સમજીએ કે આ 'સ્માર્ટ મની' કોણ છે? શેરબજાર કે ફોરેક્સ માર્કેટ એ એક મોટો સમુદ્ર છે. આ સમુદ્રમાં બે પ્રકારની માછલીઓ હોય છે:
૧. રિટેલ ટ્રેડર્સ (નાની માછલીઓ): તમારા અને મારા જેવા સામાન્ય લોકો, જેઓ 10 હજારથી લઈને 10 લાખ રૂપિયા સુધીનું ટ્રેડિંગ કરે છે.
૨. સ્માર્ટ મની (વ્હેલ માછલીઓ): જેમાં દેશ-વિદેશની મોટી બેંકો, સેન્ટ્રલ બેંકો, ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ઇન્વેસ્ટર્સ (FIIs, DIIs), અને હેજ ફંડ્સ (Hedge Funds) નો સમાવેશ થાય છે. આ એ લોકો છે જેમના એકાઉન્ટમાં હજારો કરોડો રૂપિયા પડ્યા છે.
જ્યારે આ 'સ્માર્ટ મની' માર્કેટમાં ખરીદી કે વેચાણ કરે છે, ત્યારે બજારમાં મોટા ઉછાળા કે કડાકા આવે છે. આપણા 1 લાખ રૂપિયાથી માર્કેટની એક નાની 1 મિનિટની કેન્ડલ પણ નથી બનતી. બજારને ચલાવવાનું કામ આ મોટા ઓપરેટર્સ કરે છે.
તો વિચારો, જો બજાર તેઓ ચલાવતા હોય, તો આપણે આપણી જૂની ઘસાયેલી સ્ટ્રેટેજી (જેમ કે RSI લાઈન ક્રોસ થાય, MACD ક્રોસઓવર થાય કે ડબલ ટોપ બને) વાપરીને તેમની સામે કેવી રીતે જીતી શકીએ? અહીં જ આપણને જરૂર પડે છે એડવાન્સ પ્રાઈઝ એક્શન એટલે કે 'Smart Money Concept' ની.
ટ્રેપ (Operator Trap) કેવી રીતે બને છે? રિટેલર્સની ભૂલ
આપણે વર્ષોથી YouTube પર જૂના વિડિઓઝ જોઈને એક જ વસ્તુ શીખ્યા છીએ: "જ્યારે માર્કેટ રેઝિસ્ટન્સ (Resistance) તોડે ત્યારે Buy કરો, અને સપોર્ટ (Support) તોડે ત્યારે Sell કરો."
હવે એક સામાન્ય લોજિક લગાવો. જો તમને આ ખબર છે, મને આ ખબર છે, તો પેલા 10 હજાર કરોડ લઈને બેઠેલા સ્માર્ટ મનીને નહિ ખબર હોય? તેમને બરાબર ખબર છે કે લાખો રિટેલ ટ્રેડર્સ ક્યાં રાહ જોઈને બેઠા છે અને તેમના સ્ટોપ લોસ ક્યાં મૂકેલા છે.
સ્માર્ટ મનીને માર્કેટમાં ખરીદી કરવા માટે મોટી માત્રામાં 'લિક્વિડિટી (Liquidity)' એટલે કે પૈસાની જરૂર હોય છે. તેમને કોઈ 100-200 શેર નથી લેવા, તેમણે લાખો શેર લેવા છે. માર્કેટનો નિયમ છે કે જો તમારે ખરીદવું હોય, તો સામે કોઈ વેચવા વાળું પણ હોવું જોઈએ!
તેથી આ મોટા ઓપરેટર્સ જાણીજોઈને બજારને એક મહત્ત્વના સપોર્ટ લેવલની નીચે પાડે છે. રિટેલ ટ્રેડર્સને લાગે છે કે બજાર તૂટી ગયું (Breakdown થઈ ગયું) એટલે તેઓ ડરના માર્યા અથવા શોર્ટ સેલિંગના ઇરાદાથી ફટાફટ 'Sell' કરવાનું ચાલુ કરે છે. બસ! મોટા ઓપરેટર્સને આજ જોઈતું હતું. તમે સેલ કર્યું, એની સામે તેઓએ તમારો જ માલ સસ્તામાં 'Buy' કરી લીધો. અને પછી બીજી જ મિનિટે એક મોટી ગ્રીન કેન્ડલ બને છે જે બધાના સ્ટોપ લોસ ઉડાવી દે છે.
આ પ્રક્રિયાને માર્કેટની ભાષામાં Liquidity Grab અથવા Stop Loss Hunting કહેવાય છે.
સ્માર્ટ મની કોન્સેપ્ટ (SMC) ના મુખ્ય 4 પાયા
જો તમારે સ્માર્ટ મનીની જેમ વિચારવું હોય અને વારંવાર થતા નુકસાનમાંથી બચવું હોય, તો તમારે SMC ની આ 4 મુખ્ય બાબતોને (Pillars) સમજવી પડશે:
૧. લિક્વિડિટી (Liquidity - માર્કેટનું ઇંધણ)
મેં ઉપર જણાવ્યું તેમ, લિક્વિડિટી એટલે માર્કેટનું ઇંધણ (Fuel). જ્યાં સૌથી વધારે લોકોના સ્ટોપ લોસ (Stop Loss) પડેલા હોય, ત્યાં લિક્વિડિટી હોય છે. માર્કેટ હંમેશા એક લિક્વિડિટી પોઈન્ટથી બીજા લિક્વિડિટી પોઈન્ટ સુધી મુસાફરી કરે છે. ડબલ ટોપ (Double Top), ડબલ બોટમ (Double Bottom) કે ટ્રેન્ડલાઈન (Trendline) - આ બધી જગ્યાએ રિટેલર્સના સ્ટોપ લોસ પડેલા હોય છે. જ્યારે તમે SMC શીખી જશો, ત્યારે તમે માર્કેટ ક્યાં લિક્વિડિટી હન્ટ કરવા જશે તેની આગાહી કરી શકશો.
૨. ઓર્ડર બ્લોક (Order Block - OB)
જ્યારે મોટી બેંકોને હજારો કરોડની ખરીદી કરવી હોય, ત્યારે તેઓ બધો ઓર્ડર એકસાથે માર્કેટમાં નથી નાખતા. તેઓ બજારમાં એક મોટો ધક્કો (Impulse move) મારે છે, અને પોતાના અમુક પેન્ડિંગ ઓર્ડર (Pending Orders) એક ચોક્કસ કેન્ડલ પાસે છોડી દે છે. ખરીદી શરૂ થતાં પહેલાની છેલ્લી મંદીની (Red) કેન્ડલને 'બુલિશ ઓર્ડર બ્લોક' કહેવાય છે.
જ્યારે ભવિષ્યમાં માર્કેટ ફરીથી એ લેવલ પર પાછું આવે છે (Mitigation), ત્યારે ત્યાં પડેલા બાકીના પેન્ડિંગ ઓર્ડર એક્ટિવેટ થાય છે અને માર્કેટ ફરીથી ત્યાંથી ઝડપથી બાઉન્સ થાય છે. SMC ટ્રેડર આ જ ઓર્ડર બ્લોક શોધીને પોતાની એન્ટ્રી લે છે, જ્યાં સ્ટોપ લોસ ખૂબ જ નાનો હોય છે અને ટાર્ગેટ મોટો હોય છે.
૩. ફેર વેલ્યુ ગેપ (Fair Value Gap - FVG / Imbalance)
જ્યારે બજારમાં કોઈ મોટા ન્યૂઝ આવે કે ઓપરેટર્સ અચાનક એગ્રેસિવ (Aggressive) ખરીદી કરે, ત્યારે સતત 2-3 મોટી ગ્રીન કે રેડ કેન્ડલ બને છે. આ કેન્ડલ્સની વચ્ચે જગ્યા (Gap) રહી જાય છે જેને ઇમ્બેલેન્સ (Imbalance) અથવા FVG કહે છે. માર્કેટનો એ નિયમ છે કે બજાર લાંબા સમયે આ ગેપને ખાલી નથી છોડતું, તે ગમે ત્યારે પાછું ફરીને એ ગેપ ભરવા (Fill કરવા) આવે જ છે. ટ્રેડિંગ કરતી વખતે આ FVG આપણા માટે મેગ્નેટ (ચુંબક) જેવું કામ કરે છે.
૪. માર્કેટ સ્ટ્રક્ચર (BOS અને CHoCH)
માર્કેટ ક્યારેય એક સીધી લાઇનમાં ઉપર કે નીચે નથી જતું. તે હંમેશા હાયર હાઈ (Higher High) અને હાયર લો (Higher Low) બનાવતું ચાલે છે. બજાર ક્યારે ટ્રેન્ડ બદલી રહ્યું છે તે સમજવા માટે આપણે BOS અને Change of Character (CHoCH) જોવું પડે છે.
- BOS (Break of Structure): જ્યારે માર્કેટ તેનો જૂનો હાઈ તોડીને નવો હાઈ બનાવે, ત્યારે તેને BOS કહેવાય છે. આ દર્શાવે છે કે ટ્રેન્ડ હજુ પણ ચાલુ છે.
- CHoCH (Change of Character): જ્યારે માર્કેટ તેનો છેલ્લો મહત્ત્વનો 'Low' તોડી નાખે છે, ત્યારે તે દર્શાવે છે કે હવે માર્કેટનો ટ્રેન્ડ બદલાવાની તૈયારીમાં છે.
શા માટે જુના ઇન્ડિકેટર્સ (Indicators) હવે કામ નથી કરતા?
ઘણા ટ્રેડર્સ હજુ પણ એમ માને છે કે RSI ઓવરબોટ (Overbought) થઈ ગયું એટલે વેચી નાખો, અથવા કોઈ બે મુવિંગ એવરેજ (Moving Average) ક્રોસ થાય એટલે ખરીદી લો.
પરંતુ સત્ય એ છે કે 99% ઇન્ડિકેટર્સ માર્કેટ કરતા ધીમા (Lagging) ચાલે છે. તે ભૂતકાળના ભાવ (Past Data) ના આધારે ગણતરી કરે છે. જ્યારે ઇન્ડિકેટર તમને 'Buy' કરવાનું સિગ્નલ આપે છે, ત્યાં સુધીમાં તો સ્માર્ટ મની અડધી મુસાફરી પૂરી કરી ચૂક્યા હોય છે અને હવે તેઓ તમને મોંઘા ભાવે માલ પધરાવીને પોતાનો નફો બુક કરવાની તૈયારીમાં હોય છે.
તેથી જ, ઇન્ડિકેટર્સ પર આધાર રાખવા કરતા બજારની 'પ્રાઈઝ એક્શન (Price Action)' વાંચતા શીખો. માર્કેટનું સ્ટ્રક્ચર અને કેન્ડલ્સ જાતે જ તમને કહી દેશે કે આગળ શું થવાનું છે.
ટ્રેડિંગમાં 100% સફળતાનો મંત્ર: લર્નિંગ અને રિસ્ક મેનેજમેન્ટ
જો તમે ખરેખર ટ્રેડિંગને એક જુગાર (Gambling) નહિ પણ બિઝનેસ સમજીને કરવા માંગો છો, તો તમારે પ્રોપર એજ્યુકેશન લેવું પડશે. ટ્રેડિંગમાં 20% કામ સ્ટ્રેટેજીનું છે અને બાકીનું 80% કામ તમારી સાયકોલોજી (Psychology), માઇન્ડસેટ અને રિસ્ક મેનેજમેન્ટ (Risk Management) નું છે. તમે દુનિયાની ગમે તેટલી સારી સ્ટ્રેટેજી શીખી લો, પણ જો તમે તમારા લોસ (Loss) ને કંટ્રોલ કરતા નહિ શીખો, તો બજાર તમારું એકાઉન્ટ ખાલી કરી દેશે.
અમે ફોરેક્સ પાઠશાળા (Forex Pathshala) પર આ જ ઉદ્દેશ્યથી કામ કરી રહ્યા છીએ. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે ગુજરાતનો દરેક યુવા ટ્રેડર સાચું જ્ઞાન મેળવે અને માર્કેટના ટ્રેપથી બચે.
જો તમે SMC અને ICT (Inner Circle Trader) ના કોન્સેપ્ટને એકદમ ઊંડાણપૂર્વક અને પ્રેક્ટિકલ ચાર્ટના ઉદાહરણો સાથે શીખવા માંગતા હોવ, તો તમે અમારા પ્રીમિયમ કોર્ષ માં જોડાઈ શકો છો. અમારા કોર્ષમાં તમને:
- ૫૦+ થી વધુ ગુજરાતી વિડિઓ ટ્યુટોરિયલ્સ
- ૫૦+ ઑડિયો ફાઈલો અને ૪૪ જેટલી એડવાન્સ PDF નોટ્સ
- અમારા VIP પ્રીમિયમ WhatsApp ગ્રુપનું ઍક્સેસ
- અને લાઈફટાઈમ સપોર્ટ મળશે.
આ કોર્ષ તમને એક શિખાઉ ટ્રેડરમાંથી પ્રો-ટ્રેડર (Pro Trader) બનવામાં ચોક્કસ મદદ કરશે. વધુ માહિતી માટે અને કોર્ષ ખરીદવા માટે તમે અમારી વેબસાઇટના હોમપેજ પર જઈને વિગતો ચેક કરી શકો છો.
નિષ્કર્ષ (Conclusion)
માર્કેટ ક્યારેય કોઈનું સગું નથી થતું, પણ જો તમે તેના નિયમો સમજી જશો, તો તે તમને ક્યારેય નિરાશ પણ નહિ કરે. ફોરેક્સ હોય કે શેરબજાર, હંમેશા પહેલા પેપર ટ્રેડિંગ (Paper Trading) કરો, તમારી સ્ટ્રેટેજીને બેક-ટેસ્ટ (Backtest) કરો અને પૂરો કોન્ફિડન્સ આવે પછી જ રિયલ પૈસાથી ટ્રેડિંગ શરૂ કરો.
ટ્રેડિંગની આ સફરમાં ફોરેક્સ પાઠશાળા હંમેશા તમારી સાથે છે. જો તમને આ માહિતી ઉપયોગી લાગી હોય તો તમારા ટ્રેડર મિત્રો સાથે આ બ્લોગ ચોક્કસ શેર કરજો.
અમારા ફ્રી ડેઇલી એનાલિસિસ અને માર્કેટ અપડેટ્સ માટે નીચે આપેલા WhatsApp ગ્રુપમાં જોડાવાનું ભૂલતા નહિ.
શીખતા રહો, અને સ્માર્ટ રીતે ટ્રેડ કરતા રહો! (Happy Trading!)